ISLAHAT FERMANI (28 Subat 1856)

Islahat Fermani Abdülmecit tarafindan Kirim Savasi'nin son yillarinda hazirlanarak sadrazam Âli Pasa tarafindan Babiâli'de okunup ilan edildikten sonra Paris Antlasmasi sirasinda yabanci devletlere sunulan bir yenilestirme programidir.

Gülhane Hatti'nda oldugu gibi Islahat Fermani'nda da baslica düsünce, tüm yurttaslari din ve irk ayrimi gözetmeksizin kaynastirmak ve devletin gelecegiyle ilgili bir osmanli toplumu yaratmakti. Bu amaca ulasmak icin müslümanlarla hiristiyanlari ayiran özellikleri kaldirmayi ön planda tutan Islahat Fermani din, vergi, askerlik, devlet memurluklarina gecme gibi pürüzleri cözümlemeye yöneldi.

Tebaa'nin can, mal,irz ve namus dokunulmazligi din ve mezhep ayrimi gözetilmeksizin devletce korunur.

Tebaa yasa önünde din ve mezhep ayrimi gözetilmeksizin esittirler.

Devlet, kisilerin ve topluluklarin tasarruf hukuklarina saygi gösterir.

Tebaa yönetsel ve askeri her tür devlet hizmetine din ve mezhep ayrimi gözetilmeksizin kabul edilirler.

Tebaa dinsel inanclarinda ve milli egitimlerinde tam bir özgürlüge sahiptirler.

Tebaa'dan din ve mezhep ayrimi gözetilmeksizin esit oranda vergi alinir. Bundan böyle iltizam yöntemi gecerli degildir.

Mahkemelerde herkes din ve mezhep ayrimi gözetilmeksizin esit olarak taniklik yapar. Herhangi bir kimse mahkeme ya da mahkemeler önünde hüküm giymesinden sonra idam ya da af konusu padisah efendimizin yetkilerinde saklidir.

Mahkemelerde durusmalarin acik olarak yapilmasi ile ilamlarin yayimlanmasi zorunludur.

Suclu mülklerine devletce elkonulmasi yöntemi kaldirilmistir.

Iskence yapilmasi kesinlikle yasaklanmistir.

Cezaevi yöntem ve kurallari insanlik onuruna yarasir temeller üzerine oturtulacaktir.

Ticaret, ceza ve cinayet davalari icin karma mahkemeler kurulacak, bu mahkemelerde aranacak haklar, mahkeme yöntemlerinin yeniden düzenlenmesiyle meydana gelecek ceza yasalariyla saptanacaktir.

Müslüman olmayan topluluklarin dinsel kaklari korunacak, ayrica baska ayricaliklar edinmeleri konusu da incelendikten sonra karara baglanip gerekirse degistirilecektir.

Patrikhanelerin ya da müslüman olmayan dinsel kuruluslarin bazi durumlarda hukuk davalarinda zaten sahip bulunduklari yetkiler daha genisletilmis olarak onaylanir.

Yukarda adi geçen kuruluslar vilayet ve nahiye meclisleriyle Ahkâmi adliye kurulunda üye bulundurabilirler.

Resmi yazismalarda müslüman olmayanlar için hakaret anlami tasiyan terim ve deyimler kullanilamaz.

Rüsvetle is görmek kesinlikle yasaktir.

Irtikâp ve ihtilasin kaldirilmasi için çikarilan yasa siddetle uygulanacaktir.

Maaslarin düzenli olarak dagitimina baslanacaktir.

Tarim ve ticaretin gelisimi için yollar yapilip kanallar açilacaktir.

Bati kültürüne önem verilecek; bilim, ögretmen ve sermaye olarak Avrupa'dan yararlanilmaya bakilacaktir.

Bu hatti hümayun hükümlerinin sirasi geldikçe uygulamaya konulmasi ve yürütülmesinden hükümet sorumludur.